IaaS, PaaS, SaaS là gì? Phân biết khái niệm IaaS,PaaS, SaaS

Bạn đang phân vân giữa IaaS, PaaS và SaaS cho doanh nghiệp của mình? Đây là ba mô hình điện toán đám mây (Cloud Computing) cốt lõi, mỗi loại mang lại mức độ quản lý và lợi ích khác nhau. Bài viết này sẽ giải thích rõ ràng IaaS PaaS SaaS là gì, đồng thời phân tích 7 điểm khác biệt chính giúp bạn lựa chọn giải pháp phù hợp nhất để tối ưu hóa chi phí, tăng cường hiệu quả hoạt động và thúc đẩy quá trình chuyển đổi số.

IaaS, PaaS, SaaS là gì?

IaaS, PaaS và SaaS là ba mô hình dịch vụ chính của điện toán đám mây, khác nhau ở mức độ quản lý mà người dùng phải chịu trách nhiệm so với nhà cung cấp.

Để giúp các nhà quản lý doanh nghiệp và người mới bắt đầu dễ hình dung, chúng tôi thường sử dụng ví dụ kinh điển về “Pizza as a Service”. Hãy tưởng tượng việc triển khai phần mềm giống như việc bạn muốn ăn một chiếc Pizza.

IaaS (Infrastructure as a Service) – Thuê “nhà bếp” hạ tầng

IaaS (Cơ sở hạ tầng dưới dạng dịch vụ) là mô hình mà doanh nghiệp thuê các tài nguyên máy tính cơ bản như máy chủ ảo, mạng và lưu trữ từ nhà cung cấp, thay vì phải đầu tư xây dựng trung tâm dữ liệu riêng.

Trong ví dụ về Pizza, IaaS giống như việc bạn đi thuê một nhà bếp đầy đủ tiện nghi. Nhà cung cấp sẽ cho bạn thuê lò nướng, gas, điện, nước và không gian bếp (cơ sở hạ tầng). Tuy nhiên, bạn (người dùng) phải tự mua bột, sốt, phô mai (hệ điều hành, ứng dụng) và tự tay nướng bánh (quản lý, vận hành).

Với IaaS, chuyên gia CNTT có quyền kiểm soát cao nhất đối với hệ thống nhưng không cần lo lắng về phần cứng vật lý tại trung tâm dữ liệu.

PaaS (Platform as a Service) – Thuê “nhà bếp” có sẵn công cụ

PaaS (Nền tảng dưới dạng dịch vụ) cung cấp một nền tảng bao gồm cả phần cứng và môi trường phần mềm (hệ điều hành, cơ sở dữ liệu) để các nhà phát triển tập trung xây dựng ứng dụng mà không cần quản lý hạ tầng bên dưới.

Tương tự như Pizza, PaaS là khi bạn thuê một nhà bếp đã có sẵn bột đã nhào, sốt đã làm và các dụng cụ chuyên dụng. Bạn chỉ cần tập trung vào việc thêm “topping” (code ứng dụng) và nướng bánh theo công thức riêng của mình.

Mô hình này tạo ra một môi trường phát triển lý tưởng, giúp rút ngắn thời gian phát triển ứng dụng và giảm tải gánh nặng quản lý hạ tầng CNTT.

SaaS (Software as a Service) – Mua “pizza” làm sẵn

SaaS (Phần mềm dưới dạng dịch vụ) là mô hình cung cấp ứng dụng hoàn chỉnh qua Internet, nơi người dùng cuối chỉ việc sử dụng mà không cần quan tâm đến việc cài đặt, bảo trì hay hạ tầng phía sau.

Đây chính là việc bạn gọi điện đặt Pizza về nhà hoặc đến nhà hàng ăn. Mọi thứ từ chuẩn bị nguyên liệu, nướng bánh đến dọn dẹp đều do nhà hàng (nhà cung cấp) lo liệu. Bạn chỉ cần trả tiền và thưởng thức.

SaaS là lựa chọn phổ biến nhất cho người dùng cuối vì tính tiện lợi, triển khai phần mềm tức thì và không yêu cầu kiến thức kỹ thuật sâu.

So sánh 7 điểm khác biệt cốt lõi giữa IaaS, PaaS và SaaS

Sự khác biệt giữa IaaS, PaaS và SaaS nằm ở mức độ kiểm soát, chi phí, khả năng tùy biến và đối tượng sử dụng, quyết định trực tiếp đến hiệu quả vận hành của doanh nghiệp.

Tại Codestar Academy, trong quá trình đào tạo học viên, chúng tôi nhận thấy việc so sánh IaaS PaaS SaaS chi tiết là bước quan trọng. Dưới đây là 7 điểm khác biệt cốt lõi:

Mức độ kiểm soát và quản lý hạ tầng CNTT

IaaS cung cấp quyền kiểm soát cao nhất, PaaS cân bằng giữa kiểm soát và tiện lợi, trong khi SaaS giao toàn bộ quyền quản lý kỹ thuật cho nhà cung cấp.

• IaaS: Bạn quản lý từ hệ điều hành, middleware, runtime đến dữ liệu và ứng dụng. Nhà cung cấp chỉ lo phần ảo hóa, server, storage và network.
• PaaS: Bạn chỉ quản lý dữ liệu và ứng dụng của mình. Các phần còn lại do nhà cung cấp dịch vụ đám mây đảm nhiệm.
• SaaS: Bạn hầu như không có quyền kiểm soát hạ tầng hay ứng dụng, chỉ có quyền cấu hình các thiết lập sử dụng cơ bản.

Đối tượng sử dụng chính

Mỗi mô hình được thiết kế để phục vụ một nhóm đối tượng chuyên biệt trong hệ sinh thái công nghệ.

• IaaS: Dành cho Quản trị viên hệ thống (SysAdmins) và các kiến trúc sư mạng, những người cần quản lý sâu về máy chủ ảo và tài nguyên mạng.
• PaaS: “Sân chơi” của các nhà phát triển phần mềm (Developers) , giúp họ tập trung viết code mà không bị phân tâm bởi việc cấu hình server.
• SaaS: Phục vụ Người dùng cuối (End Users) , nhân viên văn phòng hoặc chủ doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) cần phần mềm để giải quyết công việc ngay lập tức.

Trách nhiệm bảo mật

Bảo mật trong đám mây tuân theo mô hình “Trách nhiệm chia sẻ”, trong đó IaaS đòi hỏi người dùng chịu trách nhiệm nhiều nhất và SaaS là ít nhất.

• IaaS: Bạn chịu trách nhiệm bảo mật dữ liệu, ứng dụng, hệ điều hành và lưu lượng mạng. Nếu bạn không vá lỗ hổng OS, hệ thống sẽ bị tấn công.
• PaaS: Nhà cung cấp lo bảo mật hạ tầng và hệ điều hành. Bạn chỉ cần lo bảo mật tài khoản và dữ liệu ứng dụng.
• SaaS: Nhà cung cấp chịu trách nhiệm gần như toàn bộ về an ninh hệ thống và ứng dụng. Người dùng chỉ cần bảo vệ mật khẩu và quyền truy cập của mình.

Khả năng tùy biến và linh hoạt của hệ thống

IaaS cho phép tùy biến không giới hạn, PaaS bị giới hạn bởi nền tảng, còn SaaS cung cấp khả năng tùy biến thấp nhất.

Nếu doanh nghiệp cần một hệ thống đặc thù với các cấu hình On-premises phức tạp được đưa lên mây, IaaS là lựa chọn duy nhất đảm bảo sự linh hoạt này. Ngược lại, SaaS thường chỉ cho phép thay đổi giao diện hoặc quy trình làm việc (workflow) trong phạm vi cho phép của nhà phát triển phần mềm.

Thời gian và nguồn lực để triển khai

SaaS có thể sử dụng ngay lập tức, PaaS mất vài tuần đến vài tháng để phát triển, còn IaaS có thể mất nhiều thời gian nhất để thiết lập và cấu hình.

• SaaS: Đăng ký tài khoản và dùng ngay (Time-to-market cực nhanh).
• PaaS: Giúp tăng tốc độ phát triển ứng dụng so với việc tự xây dựng hạ tầng, nhưng vẫn cần thời gian coding.
• IaaS: Đòi hỏi thời gian thiết lập môi trường, cài đặt OS và cấu hình mạng trước khi có thể triển khai ứng dụng.

Mô hình chi phí và tối ưu hóa ngân sách

Cả ba đều giúp chuyển đổi chi phí đầu tư (CAPEX) sang chi phí vận hành (OPEX), nhưng cách tính tiền khác nhau.

• IaaS: Tính tiền theo giây/phút hoặc dung lượng tiêu thụ (Pay-as-you-go). Cần giám sát chặt chẽ để tránh chi phí ẩn.
• PaaS: Thường tính theo tài nguyên sử dụng hoặc số lượng ứng dụng triển khai.
• SaaS: Thường là phí thuê bao (subscription) theo tháng/năm trên mỗi người dùng (user). Dễ dự toán ngân sách cho doanh nghiệp SME .

Ví dụ thực tế: AWS, Google Workspace và Heroku

Các ví dụ điển hình giúp bạn dễ dàng nhận diện đâu là IaaS, PaaS hay SaaS trên thị trường.

Đặc điểm	IaaS (Hạ tầng)	PaaS (Nền tảng)	SaaS (Phần mềm)
Ví dụ điển hình	Amazon Web Services (AWS) EC2, Google Compute Engine (GCE), Microsoft Azure VM.	Heroku, Google App Engine, AWS Elastic Beanstalk.	Google Workspace (Gmail, Drive), Salesforce, Slack, Zoom.
Vai trò	Cung cấp máy chủ ảo, lưu trữ đám mây.	Cung cấp nền tảng phát triển code.	Cung cấp công cụ làm việc sẵn có.

Khi nào doanh nghiệp của bạn nên chọn IaaS, PaaS hay SaaS?

Quyết định chọn IaaS, PaaS hay SaaS phụ thuộc vào mục tiêu kinh doanh, năng lực của đội ngũ IT và ngân sách của tổ chức.

Chọn IaaS khi: Cần toàn quyền kiểm soát, xây dựng hệ thống phức tạp và có đội ngũ IT mạnh

Bạn nên cân nhắc IaaS khi doanh nghiệp muốn chuyển đổi từ mô hình On-premises (tự vận hành máy chủ) lên mây nhưng vẫn muốn giữ nguyên cấu trúc hệ thống. Đây là giải pháp tốt nhất cho các công ty cần khả năng mở rộng linh hoạt, chạy các ứng dụng legacy (cũ) hoặc cần tuân thủ các quy định bảo mật dữ liệu khắt khe do chính mình kiểm soát.

• Lợi ích: Kiểm soát tối đa, linh hoạt thay đổi tài nguyên phần cứng.

Chọn PaaS khi: Muốn tăng tốc phát triển ứng dụng, tập trung vào code thay vì hạ tầng

Nếu bạn là một Startup công nghệ hoặc có đội ngũ Dev muốn tung sản phẩm ra thị trường nhanh nhất có thể, hãy chọn PaaS. Mô hình này loại bỏ gánh nặng bảo trì hệ thống và cập nhật bản vá, giúp lập trình viên tập trung 100% vào logic nghiệp vụ.

• Lợi ích: Giảm chi phí quản lý, đơn giản hóa quá trình triển khai, hỗ trợ làm việc nhóm hiệu quả.

Chọn SaaS khi: Cần giải pháp “dùng ngay”, nhanh gọn và không có đội ngũ IT chuyên trách

Với các doanh nghiệp SME hoặc các phòng ban nghiệp vụ (HR, Marketing, Sales), SaaS là “chân ái”. Bạn không cần server, không cần cài đặt, chỉ cần internet là có thể làm việc. Các ứng dụng CRM, ERP, Email marketing hay chấm công hiện nay đa phần đều là SaaS.

• Lợi ích: Tiết kiệm chi phí đầu tư ban đầu, dễ sử dụng, nhà cung cấp lo mọi vấn đề kỹ thuật.

Nắm vững Điện toán đám mây – Chìa khóa cho sự nghiệp tương lai

Hiểu rõ IaaS PaaS SaaS là gì và sự khác biệt giữa chúng là bước đầu tiên để bước chân vào thế giới công nghệ rộng lớn. Hiện nay, nhu cầu tuyển dụng nhân sự am hiểu về Cloud Computing, đặc biệt là nền tảng AWS (Amazon Web Services) – nhà cung cấp IaaS/PaaS hàng đầu thế giới – đang tăng trưởng chóng mặt.

Tại CodeStar Academy, chúng tôi không chỉ đào tạo Tester chuyên nghiệp mà còn cung cấp các khóa học chuyên sâu về Cloud. Với đội ngũ giảng viên là các chuyên gia IT kinh nghiệm >10 năm và cam kết thực hành trên dự án thật (>70% thời lượng), chúng tôi giúp học viên nắm vững kiến thức từ cơ bản đến nâng cao, sẵn sàng cho các vị trí quản trị và vận hành hệ thống đám mây tại các tập đoàn lớn.

Việc lựa chọn giữa IaaS, PaaS hay SaaS phụ thuộc hoàn toàn vào nhu cầu, nguồn lực và mục tiêu chiến lược của doanh nghiệp. Hiểu rõ 7 điểm khác biệt trên sẽ giúp các nhà quản lý và chuyên gia CNTT đưa ra quyết định sáng suốt, tận dụng sức mạnh của điện toán đám mây để tạo ra lợi thế cạnh tranh và bứt phá trong kỷ nguyên số.

Để làm chủ IaaS và các dịch vụ đám mây hàng đầu thế giới, hãy tham khảo ngay Khóa học AWS toàn diện tại Codestar – con đường nhanh nhất để trở thành chuyên gia Cloud được săn đón.